Albanië staat nog niet bekend als een van de grote kaaslanden van Europa. Vraag vakantiegangers naar Europese kaas en de kans is groter dat Frankrijk, Italië, Nederland of Zwitserland wordt genoemd. Toch speelt kaas een belangrijke rol in de Albanese keuken. Vooral in landelijke gebieden waar schapen, geiten en koeien worden gehouden, zijn zuivelproducten al generaties lang onderdeel van het dagelijkse eten.
Wie door Albanië reist, hoeft daarvoor niet naar een gespecialiseerde kaaswinkel. Kaas verschijnt vanzelf op tafel. Je krijgt hem bij het ontbijt, als onderdeel van een meze, verwerkt in byrek, gecombineerd met groenten of simpelweg in stukken gesneden met brood en olijven. Juist die alledaagse rol maakt Albanese kaas interessant.
Djathë betekent simpelweg kaas
Het Albanese woord voor kaas is djathë. Je zult het woord daarom regelmatig op menukaarten en in winkels tegenkomen.
Daarachter kan een groot aantal verschillende producten schuilgaan. De gebruikte melk, streek, rijping en bereidingswijze bepalen uiteindelijk wat je krijgt.
Wie tijdens een vakantie verschillende Albanese kazen wil ontdekken, kan daarom beter niet alleen vragen of er kaas is, maar welk type kaas lokaal wordt gemaakt.
Djathë i bardhë is de witte kaas van Albanië
Een van de bekendste kaassoorten is djathë i bardhë, letterlijk witte kaas. Het is een pekelkaas die binnen dezelfde bredere Balkantraditie valt als verschillende andere witte kazen uit Zuidoost-Europa.
De kaas kan worden gemaakt van verschillende soorten melk en heeft doorgaans een frisse, zoute smaak. De structuur kan variëren van zacht en romig tot steviger en brokkeliger.
Djathë i bardhë wordt veel gebruikt als bijgerecht, voorgerecht en ingrediënt in andere gerechten.
Noem niet iedere witte kaas feta
Voor Nederlandse vakantiegangers is het verleidelijk om iedere witte Balkan-kaas feta te noemen. Dat is niet helemaal terecht. Feta is specifiek verbonden met Griekenland en heeft binnen de Europese Unie een beschermde oorsprongsbenaming.
Albanië heeft zijn eigen witte kazen en productietradities. De smaak kan op feta lijken, maar dat maakt het niet automatisch hetzelfde product.
Vraag daarom naar djathë i bardhë wanneer je specifiek Albanese witte kaas wilt proberen.
Schapenmelk geeft kaas een uitgesproken karakter
Schapenhouderij heeft in verschillende bergachtige gebieden van Albanië een lange traditie. Schapenmelk bevat relatief veel vet en eiwit en is daardoor bijzonder geschikt voor kaasmaken.
Kaas van schapenmelk kan voller en uitgesprokener smaken dan veel milde kazen van koemelk.
De precieze smaak hangt uiteraard af van de maker, rijping en productiemethode.
Ook geitenkaas kom je regelmatig tegen
Geiten passen goed bij het ruige Albanese landschap. In berggebieden kunnen ze grazen op plaatsen waar grootschalige landbouw moeilijk is.
Verse en gerijpte geitenkazen komen daardoor eveneens voor. Sommige zijn mild en romig, terwijl andere een veel uitgesprokener karakter hebben.
Een stuk lokale geitenkaas met brood, tomaat en olijfolie kan een verrassend eenvoudige maar uitstekende lunch zijn.
Kaçkavall is de stevige tegenhanger
Naast witte kaas is kaçkavall een van de bekendste kaassoorten die je in Albanië tegenkomt. Het is een gele, steviger kaas die deel uitmaakt van een bredere kaasfamilie die in verschillende Balkanlanden bekend is.
Kaçkavall kan onder andere van koe- of schapenmelk worden gemaakt. Afhankelijk van rijping en producent varieert de smaak van relatief mild tot behoorlijk krachtig.
De stevige structuur maakt de kaas geschikt om in plakken te eten, te bakken of in warme gerechten te verwerken.
Gebakken kaçkavall is het proberen waard
In traditionele restaurants kun je kaçkavall rauw geserveerd krijgen, maar gebakken kaas is minstens zo interessant.
Door verhitting wordt de buitenkant goudbruin terwijl de binnenkant zachter wordt. De zoute en volle smaak wordt daardoor nog duidelijker.
Met brood en een eenvoudige salade heb je al een prima voorgerecht.
Gjizë is een verse zachte kaas
Een heel andere categorie is gjizë. Deze verse zuivelbereiding heeft een zachte en korrelige structuur en wordt in verschillende Albanese gerechten gebruikt.
De smaak is doorgaans veel milder dan die van lang gerijpte kaas. Daardoor combineert gjizë gemakkelijk met groenten en deeggerechten.
Je zult de naam vooral tegenkomen wanneer je verder kijkt dan alleen de bekende gerechten voor toeristen.
Speca me gjizë combineert paprika en kaas
Een smakelijke manier om gjizë te ontdekken is in combinatie met paprika. Speca me gjizë brengt zachte kaas en paprika samen tot een gerecht dat in verschillende uitvoeringen kan worden geserveerd.
De zoetheid van geroosterde of gebakken paprika past goed bij de romige en licht zoute kaas.
Met vers brood erbij heb je weinig extra nodig.
Fërgesë laat zien hoe belangrijk zuivel in de keuken is
Fërgesë is een bekend Albanees gerecht waarin onder andere paprika, tomaat en zuivelproducten samenkomen. Er bestaan verschillende varianten en recepten.
Het resultaat is vaak een warme, rijke bereiding die uitstekend met brood kan worden gegeten.
Voor kaasliefhebbers is het interessant omdat kaas hier niet als los product wordt gepresenteerd, maar volledig onderdeel wordt van een traditioneel gerecht.
Byrek zonder kaas zou bijna ondenkbaar zijn
Byrek behoort tot de bekendste gerechten van Albanië. Het bestaat uit dunne deeglagen met verschillende mogelijke vullingen.
Kaas is een van de klassieke keuzes. Afhankelijk van de bakker of regio kan de vulling worden gecombineerd met bijvoorbeeld spinazie of andere groenten.
Een warme byrek met kaas uit een lokale bakkerij is een van de eenvoudigste manieren om kennis te maken met de dagelijkse Albanese keuken.
Kaas hoort bij de Albanese meze
Net als in andere delen van de Balkan worden kleine gerechten vaak samen op tafel gezet. Kaas past perfect binnen zo'n meze.
Witte kaas kan worden gecombineerd met olijven, tomaten, komkommer, geroosterde groenten, vleeswaren en brood.
Het leuke van zo'n tafel is dat je verschillende smaken naast elkaar kunt proberen zonder meteen één groot hoofdgerecht te bestellen.
Tomaat, komkommer en witte kaas
De combinatie van rijpe tomaat, komkommer, ui en witte kaas komt in verschillende Balkanlanden voor. Vooral in de zomer werkt die combinatie uitstekend.
De kaas levert zout en romigheid, terwijl de groenten frisheid toevoegen. Een beetje goede olijfolie maakt het geheel af.
Juist in Albanië, waar verse groenten tijdens het seizoen veel smaak kunnen hebben, hoeft zo'n salade nauwelijks ingewikkelder te worden.
Olijfolie en kaas ontmoeten elkaar aan de kust
Vooral in het zuiden en langs de kust speelt olijfolie een belangrijke rol in de Albanese keuken.
Een stuk witte kaas met olijfolie, kruiden en brood is daardoor een logische combinatie. Voeg rijpe tomaten toe en je hebt een complete lichte maaltijd.
Het laat zien dat kaas in Albanië vaak onderdeel is van een bredere mediterrane eetcultuur.
De bergen geven kaas een andere betekenis
Reis vanuit de kust richting het Albanese binnenland en het landschap verandert snel. Bergen en afgelegen valleien hebben eeuwenlang veeteelt mogelijk gemaakt op plaatsen waar akkerbouw moeilijker was.
Schapen en geiten konden gebruikmaken van bergweiden en leverden melk die verwerkt kon worden tot producten die langer houdbaar waren.
Kaasmaken was daardoor niet alleen culinair interessant, maar ook praktisch.
Noord-Albanië kent bijzondere lokale tradities
De Albanese Alpen in het noorden vormen een ruig gebied met kleine dorpen en sterke lokale tradities.
Juist in dergelijke berggebieden kun je kazen tegenkomen die nauwelijks buiten de directe omgeving worden verkocht. Productiemethoden kunnen kleinschalig zijn en van familie tot familie verschillen.
Voor culinaire reizigers is dat interessanter dan alleen zoeken naar producten die in iedere supermarkt verkrijgbaar zijn.
Mishavinë is een zeldzame kaas uit het noorden
Een bijzondere naam om te onthouden is Mishavinë, een traditionele kaas die wordt geassocieerd met het bergachtige noorden van Albanië.
Het is geen product dat je automatisch in iedere badplaats of supermarkt aantreft. Juist de beperkte regionale productie maakt zulke kazen interessant.
Wanneer je door Noord-Albanië reist, kun je bij lokale restaurants en producenten informeren welke traditionele bergkazen beschikbaar zijn.
De markt is een goede plek om kaas te zoeken
Lokale markten geven vaak een beter beeld van de Albanese eetcultuur dan de internationale supermarkt. Naast groenten, fruit, kruiden en olijven kunnen er zuivelproducten worden verkocht.
Vraag waar de kaas vandaan komt en van welke melk hij is gemaakt. Zelfs wanneer taal een barrière vormt, zijn plaatsnamen en woorden voor koe, schaap of geit vaak eenvoudig te verduidelijken.
Zo verandert boodschappen doen in een kleine proeverij.
Probeer kaas bij een boerderij of agriturismo
Albanië heeft steeds meer accommodaties en restaurants die zich richten op lokale landbouwproducten en gerechten van de eigen boerderij.
Op zulke plekken kun je soms kaas proeven die op zeer kleine schaal wordt geproduceerd. De afstand tussen dier, melk, keuken en bord is dan letterlijk klein.
Voor wie geïnteresseerd is in authentieke streekproducten kan dat een van de leukste culinaire ervaringen van de vakantie zijn.
Kaas smaakt niet overal hetzelfde
Het is verleidelijk om te zoeken naar de ene echte Albanese witte kaas of de perfecte kaçkavall. In werkelijkheid bestaan juist veel verschillen.
Koemelk smaakt anders dan schapen- of geitenmelk. Verse kaas verschilt van maandenlang gerijpte kaas en een kleine boerderij kan een ander product maken dan een grote zuivelfabrikant.
Zie die verschillen niet als probleem, maar als reden om meerdere kazen te proberen.
Wat drink je bij Albanese kaas?
Bij een lichte witte kaas kan een fris lokaal bier of witte wijn goed passen. Bij een stevigere gerijpte kaçkavall kun je kiezen voor een drank met wat meer karakter.
Raki wordt eveneens regelmatig naast kleine hapjes en kaas geserveerd. Door het hogere alcoholpercentage is dat natuurlijk een compleet andere combinatie.
Water en brood horen sowieso op tafel wanneer je verschillende zoute kazen proeft.
Neem kaas niet zomaar mee naar huis
Wie een bijzondere kaas ontdekt, wil die misschien meenemen naar Nederland. Houd daarbij rekening met voedselveiligheid, koeling en de actuele regels voor het meenemen van dierlijke producten.
Albanië is geen lid van de Europese Unie, waardoor andere invoerregels kunnen gelden dan wanneer je kaas uit bijvoorbeeld Frankrijk of Italië meeneemt.
Controleer daarom voor vertrek de actuele Nederlandse en Europese regels.
Zo maak je van je vakantie een kleine kaasroute
Je hoeft geen officiële kaasroute te volgen om Albanese kazen te ontdekken. Begin simpelweg bij het ontbijt en vraag welke kaas lokaal is.
Probeer daarna djathë i bardhë in een salade, bestel gebakken kaçkavall als voorgerecht en eet ergens een warme byrek met kaas. Reis je door de bergen, vraag dan naar kaas van schapen- of geitenmelk uit de directe omgeving.
Bezoek vervolgens een markt of kleinschalige boerderij en je hebt binnen enkele dagen al verschillende kanten van de Albanese kaascultuur gezien.
Albanië is een onverwacht kaasland
De Albanese kaascultuur heeft misschien niet de internationale bekendheid van die van Frankrijk of Italië, maar juist daarin zit een deel van de aantrekkingskracht.
Kaas is hier geen product dat uitsluitend voor fijnproevers wordt gemaakt. Het staat bij het ontbijt op tafel, verdwijnt in byrek, wordt gecombineerd met paprika en tomaat en verschijnt als eenvoudige meze naast brood en olijven.
Van verse gjizë en zoute djathë i bardhë tot stevige kaçkavall en zeldzamere bergkazen: iedere variant vertelt iets over landschap, veeteelt en lokale eetcultuur.
Wie tijdens een vakantie af en toe vraagt welke kaas uit de omgeving komt, ontdekt daardoor vanzelf een smakelijke kant van Albanië die veel reizigers nog volledig over het hoofd zien.